İnsan, imanla kardeş olur; fakat kardeşliğin hakları yerine getirilmedikçe bu bağ kuru bir iddiadan öteye geçmez. Uhuvvet, aynı kıbleye yönelmekle başlayan, fakat merhametle derinleşen, şefkatle olgunlaşan, infakla güçlenen ve hizmetle kemale eren bir ahlâktır. Bu sebeple kardeşlik, yalnızca dille söylenen bir söz değil; hayatın her safhasında ispat edilmesi gereken bir emanettir.       Dinimiz İslâm'ın iki ana kaynağı olan Kur'an-ı Kerîm ve Sünnet-i Seniyye, insana yalnızca haklarını değil, başkalarının hukukunu da gözetmeyi öğretir. Bu sebeple empati; modern bir kavram olmanın ötesinde, İslâm ahlâkının özünde bulunan bir fazilettir. Kendisini kardeşinin yerine koyamayan, onun sevincini paylaşamayan, acısını hissedemeyen bir kimsenin İslâm ahlâkını kemâliyle yaşaması mümkün değildir.      Empati; merhametin dili, adaletin terazisi ve kardeşliğin köprüsüdür. Mümin, kendisi için istediğini din kardeşi için de ister; kendisine yapılmasını istemediği bir davranışı başkasına da reva görmez. İşte bu anlayış, Kur'an ve Sünnet'in inşa ettiği ahlâkın en mühim tezahürlerinden biridir. İki Müslüman arasındaki gerçek mesafe kilometrelerle değil, kalplerindeki empatiyle ölçülür. Empatileri arttıkça gönüller yakınlaşır; empati zayıfladıkça aralarına soğukluk, kırgınlık ve ihtilaf girer. Bu sebeple ümmetin birliği, sadece aynı kıbleye yönelmekle değil, aynı acıyı hissedebilmek ve aynı sevinci paylaşabilmekle de güç kazanır.       Empatiyi kuşanan, kardeşini incitmekten sakınır; empatiyi kaybeden ise farkında olmadan kalpler kırar. İslâm'ın hedeflediği toplum, birbirinin yükünü omuzlayan, derdiyle dertlenen ve sevinciyle sevinen müminlerden oluşan bir toplumdur. Empati ahlakı, modern çağın ürettiği bir kavram gibi görünse de, İslam onu asırlar önce îsâr ahlakı ve fütüvvet ahlakı adıyla insanlığa öğretmiştir. Empati, yalnızca başkasının acısını hissetmek değil; gerektiğinde kendi nefsini geri plana iterek onun derdiyle dertlenmek, imkânını onunla paylaşmak ve yükünü hafifletmektir.      Îsâr, kişinin kendisi ihtiyaç içinde bulunsa bile din kardeşini kendisine tercih etmesidir. Fütüvvet ise cömertlik, diğerkâmlık, vefa, merhamet ve fedakârlıkla yoğrulmuş bir şahsiyet inşa etmektir. Dolayısıyla İslam'daki empati, sadece duygusal bir anlayış değil; ahlâkı davranışa dönüştüren bir kulluk şuurudur. Bu sebeple denilebilir ki, îsârı ve fütüvveti hayatına taşımayan bir kimsenin empati iddiası eksik kalır. Gerçek empati, başkasını anlamakla başlar; onun iyiliği için fedakârlık yapmakla kemale erer.       Îsâr ahlâkı, İslâm'ın insana kazandırdığı en yüce faziletlerden biridir. Empati ise bu faziletin kalpte filizlenen ilk meyvesidir. Mümin, sadece kendisini düşünen değil; din kardeşinin derdiyle dertlenen, sevinciyle sevinen, ihtiyacını kendi ihtiyacının önüne geçirebilen insandır.      Bu sebeple Hz. Peygamber (sav), "Sizden biriniz, kendisi için istediğini din kardeşi için de istemedikçe gerçek anlamda iman etmiş olmaz." (Sahih-i Buhârî, "Îmân", 7) buyurarak, empati ve îsârı doğrudan imanla irtibatlandırmıştır. Bu hadis, güzel ahlâkı imandan bağımsız bir nezaket kuralı olmaktan çıkarıp imanın tabiî bir tezahürü hâline getirmektedir.      İslâm'ın inşa etmek istediği insan tipi, yalnızca kendisi için yaşayan değil; başkalarının derdiyle dertlenen, kendi ihtiyacını ikinci plana atabilen bir insandır. İşte bu yüce ahlâkın adı îsardır. Îsar, insanın muhtaç olduğu hâlde kardeşini kendisine tercih etmesi; menfaatini değil, Allah'ın rızasını öncelemesidir.      Kur'an-ı Kerîm, bu faziletin kaynağını açıkça gösterir. Rabbimiz, yiyeceğe ihtiyaç duydukları hâlde onu yoksula, yetime ve esire ikram eden müminleri över; onların hiçbir karşılık ve teşekkür beklemeden sadece Allah rızası için infakta bulunduklarını bildirir.       İslâm, mümini yalnızca kendi ibadetiyle meşgul olan bir fert olarak değil, kardeşinin yükünü omuzlayan bir şahsiyet olarak yetiştirir. Bu sebeple din kardeşinin ihtiyacını gidermek, bir açın karnını doyurmak, bir mazlumun elinden tutmak, bir dertlinin derdine ortak olmak ve bir müminin sıkıntısını gidermek, dinimizde en faziletli ameller arasında kabul edilmiştir.       Netice olarak, empati ahlakı bir tercih değil, imanın tabii bir gereğidir. Merhamet, şefkat, infak ve hizmet imtihanlarında sınıfta kalanlar, önce nefislerini ıslah etmeli, sonra kardeşlik iddiasında bulunmalıdır. Zira Müslümanların safını ayakta tutan şey, sadece aynı istikamete dönmüş bedenler değil; aynı iman, aynı merhamet ve aynı sorumluluk duygusuyla çarpan yüreklerdir.      "Rabbena hep bana" anlayışı, insanı yalnızca kendi menfaatine hapseder. Kendisinden başkasını düşünmeyen, başkasının derdiyle dertlenmeyen, sevincine ortak olmayan bir kalpte ahlâk kök salmaz. Çünkü ahlâk, yalnızca doğru davranışlar sergilemek değil; aynı zamanda başkasının hukukunu kendi hukuku kadar gözetebilmektir.